Skoki rozwojowe dziecka – jak je rozpoznać i przetrwać bez stresu

Poznaj prosty „przepis” na spokojniejsze przetrwanie skoków rozwojowych Twojego dziecka, bez zbędnego stresu. Zobacz, jak rozpoznawać te etapy i co konkretnie robić, żeby było lżej Wam obojgu. Dzięki temu trudniejsze dni zamienią się w czas pełen nowych, fascynujących odkryć.

Składniki

• 1 niemowlę lub małe dziecko w wieku od urodzenia do 3 lat
• duża porcja cierpliwości rodzica
• codzienna dawka bliskości: przytulanie, noszenie, kontakt skóra do skóry
• stała, przewidywalna rutyna dnia (karmienie, drzemki, wieczorne rytuały)
• spokojne, możliwie ciche otoczenie, z ograniczoną liczbą bodźców
• wiedza o tym, że w pierwszym roku życia pojawia się 7 skoków rozwojowych
• gotowość do częstszych nocnych pobudek i zmiany apetytu malucha
• bezpieczne miejsce do ruchu: mata, koc, kilka prostych zabawek
• zaufany pediatra lub położna do konsultacji niepokojących objawów
• odrobina elastyczności w planach dnia i w oczekiwaniach wobec siebie

„Składniki” te wystarczą, aby wesprzeć dziecko podczas pierwszych 7 skoków rozwojowych w pierwszym roku życia, a także kolejnych zmian około 2. i 3. roku życia.

Sposób wykonania

1. Rozpoznaj, że to może być skok rozwojowy

   Zwróć uwagę, czy w zachowaniu dziecka pojawiła się nagła zmiana. W czasie skoku maluch bywa bardziej płaczliwy, częściej domaga się noszenia, ma trudności z zasypianiem, jego sen staje się niespokojny, a apetyt może się zmniejszyć. Może mniej chętnie się bawić, szybciej się męczyć i częściej reagować lękiem na obce osoby. Takie zachowanie często pojawia się nagle i równie nagle po kilku dniach lub tygodniach mija.

2. Powiąż zachowanie z przybliżonym „kalendarzem” skoków

   W pierwszym roku życia możesz spodziewać się skoków mniej więcej w okolicach: 5. tygodnia, 7–9. tygodnia, 11–12. tygodnia, 14–19. tygodnia, 22–26. tygodnia, 36–40. tygodnia oraz 41–46. tygodnia. U wcześniaków liczymy je według wieku korygowanego. Dopuszczalne są przesunięcia o kilka tygodni. Jeśli dziecko nagle robi się „marudne” dokładnie wtedy, gdy wypada jeden z tych okresów, bardzo możliwe, że to właśnie skok rozwojowy.

3. Oceń, czy to skok, czy jednak choroba

   Obserwuj uważnie. Skok rozwojowy rzadko powoduje wysoką gorączkę, wymioty, biegunkę, wysypkę czy wyraźny ból ucha. Jeśli pojawia się wysoka temperatura, problemy z oddychaniem, wyraźny kaszel, dziecko odmawia jedzenia lub picia, jest nadmiernie senne albo „inne niż zwykle” w sposób, który budzi Twój niepokój, skontaktuj się z lekarzem. Skok rozwojowy nie tłumaczy wszystkich dolegliwości. Bezpieczniej jest upewnić się, że za zmianą zachowania nie stoi infekcja czy alergia.

4. Zadbaj o bliskość i poczucie bezpieczeństwa

   W czasie skoku układ nerwowy dziecka przetwarza dużo więcej bodźców niż wcześniej. To dla niego ogromne obciążenie. W tym okresie noś malucha częściej na rękach, przytulaj, bujaj delikatnie, pozwól na drzemki „na Tobie”. Świetnie sprawdza się chusta lub ergonomiczne nosidło, dzięki którym dziecko ma bliskość, a Ty wolne ręce. Dla małego człowieka bliskość nie jest „rozpieszczaniem”, tylko realnym sposobem na ukojenie przeciążonego układu nerwowego.

5. Ogranicz nadmiar bodźców z otoczenia

   W najbardziej intensywnych dniach zrezygnuj z dużych zakupów, głośnych restauracji, galerii handlowych i bardzo zatłoczonych placów zabaw. Wybieraj raczej spokojne spacery, cichy dom, przygaszone światło wieczorem. Krótsze wizyty gości lub ich przełożenie często pomagają maluchowi łatwiej przetrwać ten czas. Proste zabawki, kilka książeczek, Twoja twarz i głos w zupełności wystarczą.

6. Podtrzymuj stałą, przewidywalną rutynę dnia

   Dziecko lepiej radzi sobie ze zmianami, gdy otoczone jest stałymi punktami dnia. Postaraj się, aby pory kąpieli, wieczornego karmienia i rytuałów przed snem były podobne jak zwykle. Nawet jeśli maluch budzi się częściej, zachowaj kolejność: wyciszenie, przytulenie, karmienie, powtarzane kołysanki. Przewidywalność daje dziecku poczucie bezpieczeństwa właśnie wtedy, gdy w jego głowie dzieje się bardzo dużo nowości.

7. Akceptuj chwilowe „regresy” umiejętności

   To zupełnie normalne, że przed kolejnym „przeskokiem” rozwojowym masz wrażenie, że dziecko jakby zapomniało część tego, co już umiało. Może przestać się przekręcać, mniej chętnie siadać czy nagle znów częściej domagać się nocnego karmienia. Potraktuj to jak krok w tył, aby za chwilę zrobić dwa kroki naprzód. Nie przyspieszaj na siłę rozwoju. Zamiast „ćwiczyć” umiejętność na siłę, zapewnij dużo swobodnego ruchu na podłodze, na brzuchu i na plecach, oraz okazję do samodzielnych prób.

8. Wspieraj nowe zdolności w odpowiednim momencie

   Gdy widzisz, że po kilku trudniejszych dniach maluch nagle „rozkwita”, ciesz się z nim i pomagaj mu trenować świeżo nabyte zdolności. Jeśli zaczyna śledzić zabawki, wolno je przesuwaj przed jego oczami. Kiedy interesuje się obracaniem przedmiotów, dawaj lekkie, bezpieczne zabawki. Gdy próbuje raczkować lub siadać, przygotuj stabilne podłoże. Nie sadzaj dziecka i nie stawiaj go, zanim samo nie osiągnie tych etapów. Daj mu czas na naturalną kolejność rozwoju.

9. Dostosuj swoje oczekiwania wobec snu i karmienia

   W czasie skoku dziecko może budzić się częściej, częściej domagać się piersi lub butelki albo wręcz przeciwnie – chwilowo jeść mniej. To zazwyczaj stan przejściowy. Jeśli maluch prawidłowo przybiera na wadze, ma odpowiednią liczbę mokrych pieluszek i lekarz nie widzi nieprawidłowości, spróbuj przyjąć tę zmianę z większą elastycznością. Czasem pomocne jest wcześniejsze pójście spać również przez rodzica, aby „złapać” chociaż część odpoczynku.

10. Zadbaj też o siebie

    Trudniejszy okres to wyzwanie nie tylko dla dziecka, ale i dla opiekuna. Poproś bliskich o wsparcie przy obowiązkach domowych, krótkie wyręczenie przy noszeniu malucha lub zrobienie zakupów. Choćby 20 minut spokojnej kąpieli lub drzemki potrafi diametralnie zmienić Twoje samopoczucie. Spokojniejszy rodzic to spokojniejsze dziecko. Nie musisz być perfekcyjna czy perfekcyjny. Wystarczy, że będziesz „wystarczająco dobrym” dorosłym, który reaguje na potrzeby malucha.

11. Śledź długoterminowy rozwój, nie pojedyncze dni

    Zamiast porównywać dziecko z rówieśnikami, zwracaj uwagę, czy w kolejnych tygodniach ogólnie przybywa umiejętności: czy poprawia się kontrola główki, czy pojawiają się obroty, pełzanie, raczkowanie, pierwsze próby siadania i chodzenia, a później proste słowa i zdania. Światowa Organizacja Zdrowia opisuje szerokie przedziały czasowe dla takich kamieni milowych. Jeśli jednak masz wrażenie, że postęp zatrzymał się na dłużej lub coś Cię w rozwoju dziecka bardzo niepokoi, omów to z pediatrą lub fizjoterapeutą dziecięcym.

12. Po pierwszym roku – przygotuj się na kolejne zmiany

    Gdy skończą się pierwsze 7 skoków, rozwój wcale nie zwalnia. Około 2. roku życia dziecko intensywnie uczy się chodzić, biegać, wspinać, samodzielnie jeść i mówić proste zdania. Między 18. a 24. miesiącem pojawia się tzw. bunt dwulatka, czyli silne i głośne manifestowanie własnego zdania, częste „nie” oraz napady złości. Około 3. roku życia widoczna jest już sprawna komunikacja, samodzielne ubieranie się, lepsza precyzja ruchów oraz coraz większa gotowość do funkcjonowania w grupie, na przykład w przedszkolu. Również wtedy pomocne są te same zasady: bliskość, jasne granice, stała rutyna i wyrozumiałość.

Dodatkowe wskazówki i informacje

Najważniejsze objawy, że to może być skok rozwojowy

• nagłe zwiększenie płaczliwości i „marudzenia”
• wzmożona potrzeba bliskości i noszenia
• problemy z zasypianiem i bardziej niespokojny sen
• czasowe zmniejszenie apetytu lub częstsze karmienia
• większa wrażliwość na dźwięki, światło i obecność obcych osób

Co szczególnie pomaga dziecku w czasie skoku

• dużo przytulania, noszenia, kołysania i cichego mówienia do malucha
• spokojne, przewidywalne rytuały dnia i wieczorne wyciszenie
• proste zabawy dostosowane do aktualnych możliwości dziecka
• ograniczenie hałaśliwych miejsc oraz zbyt dużej liczby bodźców
• uważna obserwacja i szybka konsultacja medyczna w razie wątpliwości

Przykładowa tabela skoków i umiejętności w pierwszych latach życia

Najważniejsze przesłanie jest takie, że skoki rozwojowe nie są „egzaminem” ani dla dziecka, ani dla rodzica. To naturalne etapy dojrzewania układu nerwowego. Twoje zadanie polega głównie na tym, by być blisko, reagować z czułością na trudniejsze emocje malucha i szukać pomocy specjalisty, jeśli cokolwiek budzi Twój niepokój.